Życie utajone

Stwierdzono, że zachowanie organizmu w stanie dynamicznej równowa­gi (steady-state) jest związane z aktywnym wydatkowaniem energii i jest jednym z podstawowych uogólnień w biologii. Jednakże w pew­nych wyjątkowych warunkach organizm może pozostawać przez dłuższy czas w spoczynkowym stanie równowagi. Wyjątki potwierdzają regułę, ponieważ w takim „wstrzymanym” życiu nie działają mechanizmy „na­prawcze” i w wyniku przypadkowych przemian organizm ulega stop­niowemu uszkodzeniu.

W aktywnym życiu obieg materii obejmuje włączanie substancji, czyli anabolizm (syntezę), co jest formą rozwoju, oraz katabolizm (roz­kład) i eliminację, które prowadzą do śmierci, kiedy to materia wraca do świata nieorganicznego, a więc do źródła swego pochodzenia. W wy­jątkowych wypadkach wszystkie te procesy mogą ulec odwróceniu, a na­wet zatrzymaniu (Hinton, 1968). Odwodnione zarodniki bakterii, glony, pleśnie i porosty, a nawet niektóre wielokomórkowe organizmy zwierzę­ce, takie jak wrotki i nicienie, mogą odżyć i rozwijać się normalnie, na­wet jeśli były przetrzymywane w temperaturze 0,008°K. Co więcej, na­siona lotosu orzechodajnego (Nelumbo nucifera), których wiek datowa­no przez oznaczenie w nich zawartości ¹⁴C na ponad 2000 lat, mogą kiełkować. Nasiona zamrożone na stałe od 10 000 lat także kiełkowały (Porsild, Harington i Mulligan, 1967).

Nie ulega więc wątpliwości, że organizacja procesów życiowych mo­że być zachowana w warunkach, kiedy nie występują wewnętrzne zmia­ny, a jedynie zachodzą pewne przestrzenne molekularne przemieszcze­nia.

W stanie życia utajonego większość zmian, które doprowadzają w miarę upływu czasu do śmierci organizm, nie zachodzi, ale po ożywieniu organizmu zmiany takie rozpoczynają się na nowo. Można więc dzięki okresowi życia utajonego znacznie zwiększyć długość życia kalendarzo­wego, ale nie czas trwania życia aktywnego. Nie ma powodu sądzić, że nie mogło się to odnosić również do ssaków, chociaż — jak dotychczas — maksymalny okres zamrożenia chomika wynosi 45 minut przy tempera­turze -5°C (Smith, 1961).

Fizjologiczne starzenie się powodowane jest działalnością komórek i może być powstrzymane w stanie życia utajonego (kryptobioza). Nie­mniej żywotność organizmu maleje nawet w tym stanie. Jest to wyni­kiem przypadkowych procesów oksydacji i redukcji oraz innych zmian. Intensywność tych procesów, jest zależna od temperatury. Odwodnione komórki jajowe słonowodnej krewetki (Artemia salina) wykazały gwał­towny spadek żywotności w zależności od długości przetrzymywania w wysokiej temperaturze (103°C). Uszkodzenia powstałe w tym stanie nieaktywności kumulują się. Organizm w stanie aktywnym, ma moż­ność naprawiania uszkodzeń w ciągu pewnego czasu, nawet takich, które gdyby zadziałały jednocześnie, mogłyby spowodować śmierć. „W stanie życia utajonego ważna jest tylko suma uszkodzeń, a nie czas ich wy­stąpienia” (Hinton, 1968).